Wer war Willi ?

Willi Stöwsand (1907-1972), Postenleiter van de Sicherheitspolizei in Breda (1940-1944)

Samenvatting

Willi Stöwsand (*1907 Greifswald ) was in augustus 1940 rechercheur bij de Kriminalpolizei te Schwerin toen hij de Kriegsdienstauftrag kreeg om naar het bezette Nederland te gaan. Daar was hij van november 1940 tot 18 september 1944 Postenleiter van de Sicherheitsdienst te Breda. Hij was verantwoordelijk voor het Judenfrei maken van West-Brabant en voor de vervolging van onderduikers en verzetslieden. Stöwsand zat na de oorlog vier jaar gevangen, werd ten minste 25 keer verhoord en stond uiteindelijk in december 1948 en januari 1949 terecht voor het Bijzonder Gerechtshof te ’s-Hertogenbosch. Voor zijn aandeel in de Jodenvervolging en de repressie werd hij veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf, kreeg één jaar gratie en werd in juni 1949 uitgezet naar Duitsland. Het vonnis werd beargumenteerd met de stelling dat hij zich voor een Duitse SS’er relatief gematigd had opgesteld. Stöwsand vestigde zich in Lübeck, werd in 1951 herenigd met vrouw en kinderen (die daarvoor de DDR ontvluchtten) en nam zijn oude beroep als politieman weer op. Willi Stöwsand overleed in 1972.

Deze bijdrage schetst een beeld van de persoon Stöwsand. Waar kwam hij vandaan en wat was zijn voorgeschiedenis? Was hij als politieman al een overtuigde nazi of toch meer een ‘brood-nazi’? Hoe verliep zijn berechting en wat is er van hem geworden? In welke mate was hij tijdens de bezetting werkelijk ‘de kwaadste niet’, zoals sommigen hem bestempelden?

Willi Stöwsand was born in Greifswald in 1907. He was a detective with the Criminal Police in Schwerin in August 1940 when he received the assignment to go to the occupied Netherlands. There, from November 1940 to 18 September 1944, he was Postenleiter of the Sicherheitsdienst in Breda. He was responsible for cleansing Western Brabant of Jews and for persecuting people in hiding and members of the resistance. After the war, Stöwsand was imprisoned for four years and interrogated at least 25 times. Finally, he stood trial in December 1948 and January 1949 before the Special Court in ’s-Hertogenbosch. He was sentenced to five years imprisonment for his part in the persecution of Jews and in the repression but he received a one-year remission and was extradited to Germany in June 1949. The verdict was justified by the argument that he, as a German SS officer, had behaved relatively moderately. Stöwsand settled in Lübeck, was reunited with his wife and children, who had fled the GDR, in 1951, and resumed his old profession as a police officer. Willi Stöwsand died in 1972. 

This article paints a picture of Stöwsand as a person. Where did he come from and what was his background? Was he already a convinced Nazi as a police officer, or was he more of a bread-and-butter Nazi? How did his trial go and what became of him later? To what extent was he really ‘not a bad guy’, as some people qualified him after the war?