Dossier Performativiteit

Bij ‘performance’ zullen veel lezers aanvankelijk bovenal denken aan de podiumkunsten, zoals theater, dans en muziek. Deze kunstvormen leveren geen tastbaar en statisch twee- of driedimensionaal product op, maar bestaan louter als uit- of opvoeringspraktijk. Kenmerkend is dat elke voorstelling uniek is en dat het publiek en de eenmalige ervaring (‘beleving’) een grote rol speelt. Recentelijk is performance het theater uit gekomen en overgeslagen naar andere kunstvormen, zoals de beeldende kunsten en de literatuur.

Performance verandert of relativeert de waarde en betekenis van de eindproducten van het artistieke proces (het kunstwerk), en stelt dat proces zélf centraal. Ook binnen de literatuur – traditioneel bestaand uit op schrift gestelde werken – worden steeds vaker praktijken en vormentalen ontleend aan de podiumkunsten. Naast deze performatieve wending in cultuuruitingen, lijkt er ook sprake van een performatieve wending in de bestudering van cultuur, de cultuurwetenschappen dus. Dramatische performance wordt daarin een analytisch instrument om nieuw licht te werpen op culturele praktijken buiten het theater. Tot slot is performativiteit een belangrijk theoretisch concept in verschillende hedendaagse stromingen binnen de filosofie.